Średniowieczne mury Opola – zarys historyczny

Opole, lokowane na prawie magdeburskim w pierwszej połowie XIII wieku, już wtedy otrzymało fortyfikacje w postaci drewniano-ziemnych wałów. Z biegiem lat zastąpiono je murami ceglanymi, które otaczały miasto na długości około 1,5 kilometra. Powstawały w kilku etapach – od około 1280 roku do połowy XIV wieku. Mury chroniły opolan przed najazdami (m.in. husyckimi w XV w.), ale rozwój artylerii sprawił, że w XVI-XVII wieku fortyfikacje modernizowano. Po wojnach śląskich i rozbiorach mury straciły znaczenie militarne, a w XIX wieku większość rozebrano pod nową zabudowę. Do dziś przetrwały tylko fragmenty, które – mimo upływu wieków – wciąż są świadectwem średniowiecznej potęgi grodu.

Najlepiej zachowane fragmenty murów obronnych

Współczesne Opole może pochwalić się kilkoma miejscami, gdzie można na własne oczy zobaczyć oryginalne średniowieczne mury. Są to zarówno pojedyncze baszty, jak i dłuższe odcinki ceglanych fortyfikacji.

• Wieża Piastowska (ul. Piastowska 14) – to najokazalszy zachowany element dawnego zamku i murów. XIV-wieczna, cylindryczna wieża wznosi się na wysokość 42 metrów. Stanowi część zespołu poklasztornego Franciszkanów i jest dostępna dla zwiedzających. Z jej szczytu roztacza się widok na miasto, a w pomieszczeniach wewnątrz mieści się ekspozycja historyczna. To obowiązkowy punkt na mapie każdego miłośnika średniowiecza.
• Fragment przy ul. Muzealnej – tuż obok Muzeum Śląska Opolskiego (ul. Muzealna 8) zachował się około 30-metrowy odcinek muru z czterema wnękami strzelniczymi. Mury te pierwotnie łączyły bramę Krakowską (nieistniejącą) z basztą Prokuratora. Dziś są doskonale widoczne od strony dziedzińca muzeum i stanowią malownicze tło dla organizowanych tam wydarzeń plenerowych.
• Odcinek przy ul. Piastowskiej (koło kościoła Franciszkanów) – kilka metrów od wieży Piastowskiej, wzdłuż ulicy, biegnie niski fragment muru z nadbudowanymi w późniejszym okresie kamienicami. To pozostałość po południowej linii obwarowań. W niektórych miejscach widać oryginalne wątki ceglane oraz ślady po dawnych bramach. Spacerując tą ulicą, łatwo wyobrazić sobie dawną granicę miasta.

Mniej znane ślady średniowiecznych fortyfikacji

Oprócz wymienionych wyżej, w Opolu istnieją jeszcze inne – często ukryte – fragmenty dawnych murów. Większość z nich wkomponowano w późniejszą zabudowę, ale bystry obserwator bez trudu je wypatrzy.

• Ulica Zamkowa – w ścianach kamienic przy tej ulicy zachowały się resztki baszty zwanej „Łabędziem”. Jest to jeden z najstarszych elementów fortyfikacji, widoczny od strony podwórza. Mieszkańcy i turyści często przechodzą obok, nie zdając sobie sprawy, że mijają średniowieczne ruiny.
• Ulica Krupnicza – na tyłach posesji przy numerach 7-9 znajduje się odcinek muru o długości około 20 metrów. Obecnie jest to ściana oporowa, ale charakterystyczny układ cegieł i grubość (około 1,2 m) zdradzają jego średniowieczne pochodzenie. Niestety, dostęp jest ograniczony, ale z ulicy można dostrzec wystające fragmenty.
• Park Nadodrzański (w okolicy mostu im. Jana Pawła II) – przy samej Odrze, na wysokości dawnego spichlerza, w ziemi widoczne są kamienne fundamenty baszty Wodnej. To pozostałość po fortyfikacjach chroniących przeprawę przez rzekę. Wejście na teren jest bezpłatne, a miejsce szczególnie urokliwe o zachodzie słońca.

Każdy z tych fragmentów opowiada inną historię – o obronie, rozwoju miasta i zmieniającej się architekturze. Warto wybrać się na spacer śladem opolskich murów, by poczuć ducha dawnych wieków.